Prezident İlham Əliyev İslam İnkişaf Bankı Qrupunun iyunun 23-ü Bakıda keçirilən 35-ci illik toplantısındakı çıxışına “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” kəlmələri ilə başlayıb. Bu, bir yenilik təsiri bağışlayır. İndiyədək dövlət başçısının hansısa çıxışa bu cür başladığı olubsa da, görünür, buna diqqət yetirilməyib.

Jurnalist Qurban Yaquboğlu “Media forum” saytına açıqlamasında prezidentin çıxışına “Bismillahir-Rəhmanir-Rəhim” kəlmələri ilə başlamasının islam inanclı hər bir adama Allah adının dövlətin birinci şəxsinin dilində zikr olunması kimi xoş təsir bağışladığını vurğulayır: “Amma zənnimcə, Azərbaycan cəmiyyəti buna daha çox təəccüblənəcək. Birincisi, bu sayaq giriş adətən din xadimlərinə və ya ibadət edən insanlara aiddir. İkinci nüans həmin toplantının, adından da göründüyü kimi, din səciyyəli yox, işgüzar xarakter daşımasıdır. Üçüncüsü, Azərbaycanın inanclı insanları son zamanlar dinlə bağlı rəsmi siyasətdən o qədər də razı deyillər. Bəlkə bununla dövlət başçısı aşağı səviyyəli məmurlara bir mesaj da göndərmək istəyib?”

Qurban Yaquboğlunun fikrincə, bu, dünyəvi dövlət olan

Allah Quran ayələrində elçilərinin vəzifələrinin ancaq təbliğ olduğunu bildirir. İnsanları inanmağa məcbur edə bilməyəcəklərini ifadə edir. Hz.Muhəmməd (s) bu əmrlərə tabe olaraq bütün müsəlmanlara, daha doğrusu bütün bəşərə nümunə olacaq tolerantlıq nümunəsi nümayiş etirib.

Hz.Muhəmməd (s) peyğəmbər təvazökarlıq göstərərək özünü başqa peyğəmbərlərdən belə üstün tutulmasına razılıq verməyib. Bir gün onu «Ey yer üzünün ən xeyirlisi» deyə çağıran adama «Bu dediyin şəxs İbrahimdir» cavabını verib (Əbu Davud, «Sunnə», h.n. 4672, 4/218). Mədinə şəhərində müsəlmanla yəhudi Musa peyğəmbərin, yoxsa Muhəmməd peyğəmbərin üstün olmaları ilə bağlı mübahisə etmişdilər. Nəticəni öyrənmək üçün Hz.Muhəmmədə (s) müraciət etdilər. Hz.Peyğəmbər:

Qloballaşma iki qütblü dünyamızı bir qütblü kənd halına gətirdi. Bu kənddə yaşayan əhali də fərqli fikirli, müxtəlif mədəniyyətli insanlardır. Belə yerdə yaşayanlar üçün «başqaları» olaraq ifadə edilənlərin özünüifadə formalarına hörmətlə yanaşmaları zərurəti yaranır. Bu ehtiyac tolerantlıqdır. Tolerantlıq fərqliliyi zənginliyə, müzakirələri inkişafa, iğtişaşları sülhə, fərdiyyətçiliyi harmoniyaya aparan əsas amildir. Hər bir şəxsin fərqli ifadə tərzinə hörmətlə yanaşmaq, onun fikirlərinə ziddiyyət təşkil etməsinə baxmayaraq dözümlü münasibət nümayiş etdirmək tolerantlıqdır. Tolerantlıq sənin kimi düşünməyənlərə qoşulmaq, öz dəyərlərindən uzaqlaşmaq deyil, əksinə onları olduğu kimi qəbul edərək, yaxşı davranmağı bacarmaqdır. Tolerantlıq din və vicdan azadlığıdır.

Hz.Peyğəmbərin səhabələri arasında ən çox hədis rəvayət edən Əbu Hureyrə kimi dəyərli bir səhabə başlanğıcdan günümüzə qədər müxtəlif şəxslər və qruplar tərəfindən, həm dini-siyasi, həm elmi yöndən müxtəlif tənqidlərə, iddia və ittihamlara hədəf olub. Ona yönəldilən bu iddia və tənqidlər araşdırılanda, bunların onun şəxsiyyətinə və hədisçiliyinə qarşı tənqidlər olmaqla yanaşı, iki yöndə olduğu aydın olur.
Əbu Hureyrənin şəxsiyyətinə qarşı iddiaların tarixdə bəzi məzhəb tərəfdarları, günümüzdə də qərbli şərqşünaslar tərəfindən ortaya atılması çox diqqət çəkən məsələdir. Bu qrupların iddiaları arasında Əbu Hureyrənin

Aşağıda qeyd edilən maddi dəyərlərdən zəkat ödənməz:
Nisaba çatmayacaq dəyərdə olan maddi dəyərlər (nəğd pul, hissə sənədi və sairə sərvət),
Atlar, qatırlar və sairə nəqliyat və daşıma vasitələri.
İş və gəlir məqsədi ilə istifadə olunmayan əmlak.
Gəlir gətirməyən təbiətdə olan mallar (istifadə olunan avtomobil və sairə).

Zəkatın ümumi prinsiplərindəndən biri nisab miqdarının üzərində olan sərvətin üzərindən bir il keçməsidir. Bu halda il ərzində nisabın altına düşməmək şərtilə sərvətdə olan dalğalı azalış və artışlar nəzərə alınmadan il sonundakı sərvət zəkat vermək üçün əsas qəbul edilir. Bu məsələnı 1, 2 və 3-cü şəkillərdə qrafiklə daha ətraflı izah edək:

Qızıl və gümüş: Bir hədisdə belə qeyd olunur. Əsma bint Yazid rəvayət edir: “Mən və mənim xalam əlimizdə qızıl bilərzik olduğu halda, Peyğəmbərin (sav) yayına getdik. O (sav) bizdən soruşdu: «Siz bunların zəkatını vermisinizmi?» Onlar isə bu bilərziklərin zəkatını verməmişdilər. Peyğəmbər (sav) belə buyurdu: «Siz qorxmursunuzmu ki, Allah sizə atəşdən bilərzik geydirər? Bunların zəkatını verin» (Əhməd bin Hənbəl, 6: 461). Bundan başqa, möminlərin anası Həzrəti Aişədən belə bir hədis rəvayət olunmuşdur: “Allah Rəsulu (sav) mənim yanıma gələndə barmağıma gümüş üzük taxarkən gördü və soruşdu: «Bu nədir ey Aişə?» «Mən bunu özümü sənin üçün bəzəmək üçün etdim, Ey Allahın Elçisi», - deyə cavab verdim. O (sav) belə dedi: «Sən bunların zəkatını vermisənmi?» Mən dedim: «Yox, vəya inşaAllah». Sonra O (sav) belə buyurdu: «Bunlara görə veriləcək əzab sənə yetər» (Əbu Davud, «Sunən» Darakutni; «Sunan» və Beyhəqi, «Sunan» (4:140). Qızıl və gümüş nisab miqdarından artıq olarsa, zəkata tabedir. Alimlərin rəyinə görə nisab qızıl üçün 87.49 qram, gümüş üçün isə 613.35 qramdır. Yəni qızıl və ya gümüş bu çəkidən artıq olarsa, o zaman bu artıq miqdar üçün zəkat ödənilməlidir.

Nisab adlandırılan müəyyən miqdar maddi dəyərlərə malik olma günündən ay təqvimi ilə bir ilin keçməsi lazımdır. Bu bir illik müddət ərzində malik olunan maddi dəyərlərin miqdarı nisab miqdarından aşağı düşməməlidir. Nisab miqdarından aşağı düşmə halında bir illik hesablama müddəti yenidən bu nisab miqdarından artıq maddi dəyərlərə malik olma vaxtından başlayacaqdır. Zəkatın borc olduqdan sonrakı mümkün olan ən qısa vaxt içərisində ödənməsi lazımdır. Çünki borcun ödənməsindən öncə ölüm gəlib hər birimizi haqlaya bilər. Əgər bir şəxs zəkat vermədən ölərsə, zəkat onun malından varisləri tərəfindən verilməlidir.

Bir müsəlmanın zəkat verməsinin fərz (mütləq vacib) olması üçün aşağıdakı şərtlər olmalıdır:

1. Zəkat verən insan müsəlman, yetkinlik yaşında və əqli cəhətdən normal olmalıdır.
2. Zəkat verən şəxs “nisab” deyilən müəyyən məbləğdən artıq maddi (şəxsi istifadəsində olan paltar, qida, ev, mebel, qab-qacaq, avtomobil və sairdən başqa) dəyərə tamamilə malik olmalıdır.
3. Zəkatı veriləcək maddi dəyərlərə 1 ay təqvim ili müddətində malik olmalıdır.
4. Zəkatı veriləcək maddi dəyərlər gəlir gətirəcək xüsusiyyətdə (iş görüləcək əmtəə, qızıl, gümüş, nəğd pul, mal qara və sairə) olmalıdır.
5. Müəyyən dəyərdən (nisab miqdarından) artıq olan bu malı kiməsə borclu olmamalı, zəkat verəcək mal da borc olmamalıdır.

Allah bəşəriyyətə göndərdiyi Kitabında belə bildirir: “Onların mallarından sədəqə (zəkat) götür ki, bununla onları pak edib təmizə çıxarasan. Onlar üçün dua et. Çünki sənin duan onlar üçün bir təskinlikdir. Allah eşidəndir, biləndir” (“Tövbə” surəsi, 103).

Peyğəmbərimiz (sav) zəkat barəsində belə buyurmuşdur: «İslam bu beş prinsip üzərində bina edilmişdir:
• Allahdan başqa ibadətə layiq tanrı olmadığına, Muhəmmədin (sav) onun elçisi və qulu olduğuna şəhadət gətirmək;
• Fərz olan namazları qılmaq;
• Zəkat vermək;
• Həcc ibadətini yerinə yetirmək;
• Ramazan ayını oruc tutmaq. («Səhih əl-Buxari», cild.1, Kitab 2, N.7).